ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ
೧. ಇತಿಹಾಸ-ಪೂರ್ವ ಕಾಲ (Prehistoric Period)
ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗ (Paleolithic Age)
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ವಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದಲೇ ದೊರೆತಿವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳು:
Table
| ತಾಣ | ಜಿಲ್ಲೆ | ವಿಶೇಷತೆ |
|---|---|---|
| ಹುಣಸಗಿ | ಯಾದಗಿರಿ | ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಳಿಯೊಂದು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |
| ಕಿಬ್ಬನಹಳ್ಳಿ | ತುಮಕೂರು | ಮರದ ಮೊಳೆ ದೊರೆತಿದೆ |
| ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿ | ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು | ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸೈಟ್ ಆಯುಧಗಳು |
| ಇಸಂಪುರ | ಬಳ್ಳಾರಿ | ಕೈಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಗಳು |
ಈ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸೈಟ್ ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೈಕೊಡಲಿಗಳು, ಕತ್ತರಿಗಳು, ಸ್ಕ್ರೇಪರ್ಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು "ಹ್ಯಾಂಡ್-ಎಕ್ಸ್ ಕಲ್ಚರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ (Mesolithic Age)
ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ.
ನವಶಿಲಾಯುಗ (Neolithic Age)
ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳು:
- ಮಸ್ಕಿ (ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ)
- ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ (ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ)
- ಟೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ
- ಹಳ್ಳೂರು
- ಸಂಗನಕಲ್ಲು
ಈ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಶುಗಳನ್ನು (ಹಸು, ನಾಯಿ, ಕುರಿ) ಪಳಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಬಳೆ, ಉಂಗುರ, ಮಣಿಗಳ ಸರ ಮತ್ತು ಕಿವಿ ಓಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಸಮಾಧಿಗಳೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗ (Megalithic Age / Iron Age)
ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು:
- ದೊಡ್ಡ ಖಡ್ಗಗಳು
- ಕುಡುಗೋಲು
- ಕೊಡಲಿ
- ಸುತ್ತಿಗೆ
- ಉಳಿ
- ಬಾಣಗಳು
ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳು: ಮಸ್ಕಿ, ಹಳ್ಳೂರು, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ, ಕೊಡಗು, ಮೂರೆಯ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು.
ಬೂದಿ ಗುಡ್ಡೆಗಳು (Ash Mounds): ಕುಪ್ಪಗಲ್ ಮತ್ತು ಕುಡತಿನಿ ಬೂದಿ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ವೈದಿಕ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ವೈದಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿತ್ತು.
೨. ಪುರಾಣೇತಿಹಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ (Proto-Historic Period)
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆರ್ಯರ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳು:
- ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ
- ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ
- ಮಸ್ಕಿ
- ಸಂಗನಕಲ್ಲು
- ಪಿಕ್ಲಿಹಾಳ್
- ಬನವಾಸಿ
- ಹಳ್ಳೂರು
- ತಿ.ನರಸೀಪುರ
- ವಡಗಾಂವ್-ಮಾಧವಪುರ
- ಬನಹಳ್ಳಿ
- ಸನ್ನತಿ
ಈ ತಾಣಗಳು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧ನೆಯ ಶತಮಾನ ವರೆಗಿನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
೩. ಮೌರ್ಯರು (Mauryan Empire)
ಕರ್ನಾಟಕ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಸಮ್ರಾಟ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೬೮-೨೩೨) ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಮೌರ್ಯರ ನಿಯಂತ್ರಣವಿತ್ತು.
ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೧೪ ಶಿಲಾಲೇಖಗಳು ದೊರೆತಿವೆ:
Table
| ವಿಧ | ಸಂಖ್ಯೆ | ತಾಣಗಳು |
|---|---|---|
| ಲಘು ಶಾಸನಗಳು | ೧೦ | ನಿತ್ತೂರು, ಉದೇಗೋಳಂ (ಬಳ್ಳಾರಿ), ಮಸ್ಕಿ (ರಾಯಚೂರು), ಗವಿಮುತ್ತ, ಪಾಲ್ಕಿಗುಂಡು (ಕೊಪ್ಪಳ), ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ, ಜಟ್ಟಿಂಗ ರಾಮೇಶ್ವರ, ಸಿದ್ದಾಪುರ (ಚಿತ್ರದುರ್ಗ) |
| ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು | ೪ | ಸನ್ನತಿ (ಕಲಬುರಗಿ) - ೧೩ನೆಯ ಮತ್ತು ೧೪ನೆಯ ಶಾಸನಗಳು |
ವಿಶೇಷ: ಮಸ್ಕಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ "ಅಶೋಕ" ಎಂಬ ಹೆಸರು "ದೇವಾನಂಪಿಯ ಪಿಯದಸಿ" ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಅಶೋಕನ ಗುರುತನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
ಭಾಷೆ: ಪ್ರಾಕೃತ, ಲಿಪಿ: ಬ್ರಾಹ್ಮಿ (ಭಾರತೀಯ ಲಿಪಿಗಳ ತಾಯಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ).
೪. ಶತವಾಹನರು (Satavahanas)
- ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೩೦ - ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ನೆಯ ಶತಮಾನ
- ರಾಜಧಾನಿ: ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ಈಗಿನ ಪೈಠಣ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)
- ಆಳ್ವಿಕೆ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:
- ಬನವಾಸಿ
- ಸನ್ನತಿ
- ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ
ಶತವಾಹನರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
೫. ಕನ್ನಡದ ಪುರಾತನತೆ (Antiquity of Kannada Language)
ಕನ್ನಡ ಡ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
Table
| ಕಾಲ | ಸಾಕ್ಷ್ಯ | ವಿವರಣೆ |
|---|---|---|
| ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೆಯ ಶತಮಾನ | ಅಶೋಕನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ "ಇಸಿಲ" ಪದ | ಪ್ರೊ. ಡಿ.ಎಲ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಪದ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಅರ್ಥ: "ಬಾಣ ಎಸೆಯುವುದು") |
| ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೆಯ ಶತಮಾನ | ಟಾಲಮಿಯ "ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ" | ಕಲ್ಗೆರಿಸ್ (ಕಲ್ಕೇರಿ), ಮೊಡೊಗೌಲ್ಲ (ಮುದುಗಲ್), ಬದಾಮಿಯೋಸ್ (ಬಾದಾಮಿ) - ಕನ್ನಡ ಮೂಲದ ಹೆಸರುಗಳು |
| ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ನೆಯ ಶತಮಾನ | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ | ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆ (ಕದಂಬರ ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಕಾಲದ್ದು) |
| ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೭೮ | ಬಾದಾಮಿ ಗುಹೆ ಶಾಸನ | ಮಂಗಳೇಶನ ಕಾಲದ್ದು |
| ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೦೦ | ಕಪ್ಪೆ ಅರಬ್ಬಟ್ಟನ ಶಾಸನ | ತ್ರಿಪದಿ ಛಂದದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಕವಿತೆ |
ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦) ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯ ದರ್ಜೆ ದೊರಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಳೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಲ್ಮಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ.
೬. ಕದಂಬರು (Kadambas of Banavasi)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೫ - ೫೪೦ |
| ಸ್ಥಾಪಕ | ಮಯೂರವರ್ಮ (ತಾಳಗುಂದದವರು) |
| ರಾಜಧಾನಿ | ಬನವಾಸಿ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ) |
| ವಿಶೇಷತೆ | ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡಿಗ ಆಳ್ವಿಕೆ; ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯ ದರ್ಜೆ |
ಮಯೂರವರ್ಮನ ಕಥೆ
ಮಯೂರವರ್ಮ ತಾಳಗುಂದದ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಕಾಂಚಿಯ ಘಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಪಲ್ಲವರಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಅವರು ಯುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತು ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೫ರಲ್ಲಿ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರರು:
- ಮಯೂರವರ್ಮ - ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
- ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೩೫-೪೫೫) - ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರ. ವಾಕಾಟಕರು ಮತ್ತು ಗುಪ್ತರು ಈತನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಕವಿ ಕಾಲಿದಾಸ ಈತನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕದಂಬರ ಕೊಡುಗೆಗಳು:
- ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯ ದರ್ಜೆ
- ಕದಂಬ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಶಿಖರಗಳು
- ಅರವಳೆಯಲ್ಲಿ (ಗೋವಾ) ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೊದಲ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯ
- ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಣಾಪುರದ ಕೆರೆಗಳು
- "ಸಿಂಹ" ರಾಜ್ಯ ಲಾಂಛನ
೭. ಗಂಗವಂಶ (Western Gangas)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೫೦ - ೧೦೦೦ |
| ರಾಜಧಾನಿ | ತಲಕಾಡು (ಮೈಸೂರು ಹತ್ತಿರ) |
| ಆರಂಭ | ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರು, ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರರು |
ಪ್ರಮುಖ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರರು:
- ದುರ್ವಿನೀತ - ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಟನೀತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
- ಅವಿನೀತ
- ಶ್ರೀಪುರುಷ
ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆ:
- ಜೈನ ಧರ್ಮ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ (ಚಾಮುಂಡರಾಯರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೧) - ೫೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
೮. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು (Badami Chalukyas)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೪೩ - ೭೫೩ |
| ಸ್ಥಾಪಕ | ಒಂದನೆಯ ಪುಲಕೇಶಿ |
| ರಾಜಧಾನಿ | ವಾತಾಪಿ (ಈಗಿನ ಬಾದಾಮಿ) |
ಪ್ರಮುಖ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರರು:
ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೦೯-೬೪೨)
- ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜರನ್ನು ಗೆದ್ದ "ದಕ್ಷಿಣಾಪಥೇಶ್ವರ"
- ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಮ್ರಾಟ ಹರ್ಷವರ್ಧನನನ್ನು ನರ್ಮದಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೧೮)
- ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪ್ರವಾಸಿ ಹ್ಯುವೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ
- ಕ್ರಿ.ಶ. ೬೪೨ರಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನಿಂದ ಸೋತು ಮಡಿದರು
ಕಲಾಕೃತಿಗಳು:
- ಬಾದಾಮಿ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಗಳು
- ಐಹೊಳೆ ದೇವಾಲಯಗಳು
- ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು (ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ) - ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಮೋಚ್ಛತೆ
೯. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು (Rashtrakutas)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೫೩ - ೯೭೩ |
| ಸ್ಥಾಪಕ | ದಂತಿದುರ್ಗ (ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ) |
| ರಾಜಧಾನಿ | ಮಾನ್ಯಖೇಟ (ಮಲ್ಕೇಡ್) |
ಪ್ರಮುಖ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರರು:
- ಗೋವಿಂದ III
- ಅಮೋಘವರ್ಷ I - ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ
ಕೊಡುಗೆಗಳು:
- ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ (ಅಮೋಘವರ್ಷ I) - ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ (ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)
- ಮಹಾವೀರಾಚಾರ್ಯ - ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
- ಎಲ್ಲೋರದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ದೇವಾಲಯ (ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ)
- ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಕಾವೇರಿ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು
೧೦. ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರು (Western Chalukyas)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೭೩ - ೧೧೮೯ |
| ಸ್ಥಾಪಕ | ತೈಲಪ II |
| ರಾಜಧಾನಿ | ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಈಗಿನ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ) |
ವಿಶೇಷತೆಗಳು:
- ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
- ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
- ಗದಗ, ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು
- ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ
೧೧. ಹೊಯ್ಸಳರು (Hoysalas)
Table
| ವಿವರ | ಮಾಹಿತಿ |
|---|---|
| ಕಾಲ | ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦೦ - ೧೩೪೬ |
| ಸ್ಥಾಪಕ | ನೃಪ ಕಾಮ I |
| ರಾಜಧಾನಿ | ದ್ವಾರಸಮುದ್ರ (ಹಳೆಬೀಡು) |
ಪ್ರಮುಖ ಆಳ್ವಿಕೆಗಾರರು:
ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೦೮-೧೧೫೨)
- ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶೇಷತೆ:
- ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ - ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳು
- ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೇಲೂರು
- ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಳೆಬೀಡು
- ಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೋಮನಾಥಪುರ
ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲೆಯ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
FOR DETAILED NOTES: let me know in the comments, if you need we will provide.